เมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2569 ดร.ณิรวัฒน์ ธรรมจักร์ ปฏิบัติหน้าที่ผู้อำนวยการหน่วยบริหารจัดการทุนด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่ออุตสาหกรรมแห่งอนาคต (บพค.) สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้รับเกียรติเป็นประธานกล่าวเปิดงานเสวนา “นิเวศวัฒนธรรมและอุตสาหกรรมหนังสือ: ข้อท้าทายต่อการสร้างวัฒนธรรมการอ่านในสังคมไทย” ซึ่งเป็นกิจกรรมส่วนหนึ่งของโครงการวิจัยที่ บพค. สนับสนุนภายใต้แผนงาน N40 วิจัยขั้นแนวหน้าเพื่อรองรับความผันผวนทางสังคมในอนาคต ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 โดยมี ศ.ดร.ปิ่นแก้ว เหลืองอร่ามศรี หัวหน้าโครงการ สังกัดคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ให้การต้อนรับ โดยการเสวนาครั้งนี้จัดขึ้นภายในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ ครั้งที่ 54 และสัปดาห์หนังสือนานาชาติ ครั้งที่ 24 ซึ่งมีกำหนดจัดงานระหว่างวันที่ 26 มีนาคม – 6 เมษายน 2569 ณ เวทีกลาง ฮอลล์ 5–8 ชั้น LG ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ กรุงเทพมหานคร
ดร.ณิรวัฒน์ฯ ได้กล่าวเปิดงาน โดยเน้นย้ำว่า “อุตสาหกรรมหนังสือ” ไม่ใช่เพียงอุตสาหกรรมเชิงวัฒนธรรมแต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานทางปัญญาของประเทศ ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาคน การยกระดับกระบวนการคิด และการสร้างศักยภาพในการเรียนรู้ของสังคมในระยะยาว ทั้งนี้ หากพิจารณาในมุมมองของยุทธศาสตร์ประเทศ สังคมที่มีวัฒนธรรมการอ่านที่เข้มแข็ง จะสามารถสร้างนวัตกรรมใหม่ การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลง และกำหนดอนาคตของตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เวทีเสวนาครั้งนี้ได้รับเกียรติจากวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิหลากหลายภาคส่วนที่มาร่วมแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และประสบการณ์ในอุตสาหกรรมหนังสือครอบคลุมทั้งในมุมมองด้านนโยบาย การสร้างสรรค์เนื้อหา การจัดพิมพ์ และการจัดจำหน่าย ได้แก่ นายแพทย์สุรพงษ์ สืบวงศ์ลี อดีตประธานคณะกรรมการพัฒนาซอฟต์พาวเวอร์แห่งชาติ คุณณพัฎน์ จิตตภินันท์กัณตา สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร กรุงเทพมหานคร พรรคประชาชน คุณธีรภัทร เจริญสุข เลขาธิการสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย (PUBAT) คุณชยฤทธิ์ อินทวิศาลกุล จากสำนักพิมพ์ภาพพิมพ์ ศ.ดร.ปิ่นแก้ว เหลืองอร่ามศรี มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยมี รศ.ดร.ชัยพงษ์ สำเนียง มหาวิทยาลัยนเรศวร เป็นผู้ดำเนินรายการ
ศ.ดร.ปิ่นแก้วฯ หัวหน้าโครงการ ได้นำเสนอข้อค้นพบจากงานวิจัยว่า ระบบนิเวศการอ่านของไทยยังเผชิญกับ ปัญหาเชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะความเหลื่อมล้ำด้านพื้นที่การอ่านระหว่างกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด สะท้อนจากจำนวนห้องสมุดประชาชนใน กทม. ที่มีถึง 71 แห่ง ขณะที่เชียงใหม่ซึ่งเป็นเมืองใหญ่มีเพียง 4 แห่ง ทั้งยังพบว่างบประมาณสนับสนุนห้องสมุดประชาชนมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง โครงการวิจัยนี้จึงได้ผลักดันให้เกิดข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและกลไกต่าง ๆ เพื่อแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างเป็นระบบ ทั้งการขยายพื้นที่การอ่านให้กระจายตัวทั่วประเทศ การส่งเสริมร้านหนังสือและห้องสมุดรายย่อยในระดับท้องถิ่น ตลอดจนการสร้างระบบนิเวศการอ่านในวงกว้างที่คนไทยสามารถเข้าถึงและมีส่วนร่วมได้อย่างเท่าเทียม
ด้าน นพ.สุรพงษ์ฯ กล่าวว่า การพัฒนาที่แท้จริงต้องยกระดับ “ห้องสมุด” ให้เป็นมากกว่าพื้นที่เก็บหนังสือ โดยพัฒนาให้เป็นพื้นที่แห่งชีวิตและการแลกเปลี่ยนทางปัญญาที่มีกิจกรรมหลากหลาย และดึงดูดให้ผู้คนอยากเข้ามามีส่วนร่วม จนกลายเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ของชุมชน นอกจากนี้ ยังเน้นย้ำถึงความสำคัญของการนำ แพลตฟอร์มดิจิทัล มาเสริมระบบนิเวศหนังสือ เพื่อเปิดโอกาสให้นักเขียนและผู้สร้างสรรค์สามารถพัฒนาผลงานและเข้าถึงผู้อ่านได้กว้างขวางยิ่งขึ้น ควบคู่ไปกับการพัฒนาศักยภาพบุคลากรในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ผ่านการ Upskill และ Reskill อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้อุตสาหกรรมหนังสือไทยสามารถเชื่อมโยงสู่เวทีสากลและแข่งขันในตลาดโลกได้
บพค. ได้มุ่งเสริมสร้างองค์ความรู้และระบบนิเวศที่เอื้อต่อการพัฒนาสังคมในทุกมิติ รวมถึงมิติด้านเศรษฐกิจและวัฒนธรรม ด้วยความเชื่อมั่นว่าวัฒนธรรมการอ่านคือรากฐานของการพัฒนาทุนมนุษย์และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ที่ยั่งยืน โครงการวิจัยภายใต้การสนับสนุนของ บพค. ครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงการสร้างองค์ความรู้ใหม่ หากแต่มุ่งหวังให้เกิดข้อเสนอเชิงแนะนโยบายที่เป็นรูปธรรม เพื่อร่วมวางรากฐานให้อุตสาหกรรมหนังสือและวัฒนธรรมการอ่านของไทยเติบโตได้อย่างมั่นคง
